Đặc điểm từ vay mượn gốc Ấn Âu trong tiếng Việt – 123docz.net

Qua bài viết này Nhất Việt Edu xin chia sẻ với các bạn thông tin và kiến thức về Từ vay mượn trong tiếng việt hay nhất được tổng hợp bởi Nhất Việt Edu nhất được tổng hợp bởi Nhất Việt Edu

5. Nội dung cơ bản của luận văn

2.2.3. Đặc điểm từ vay mượn gốc Ấn Âu trong tiếng Việt

2.2.3.1. Đặc điểm ngữ vực

Xét về mặt nguồn gốc của từ thì tiếng Việt được phân thành hai loại lớn: Từ thuần Việt và từ vay mượn. Từ thuần Việt là những từ do người Viêt Nam tự tạo ra

còn từ vay mượn là những từ được vay mượn có nguồn gốc từ ngôn ngữ khác. Từ vay mượn trong tiếng Việt lại được chia thành 2 loại lớn là từ mượn tiếng Hán (từ Hán Việt) và từ mượn tiếng khác. Lượng từ Hán Việt chiếm tới hơn 60% trong tiếng Việt, đa số là từ gồm hai âm tiết hoặc hai âm tiết trở lên, các âm tiết này thường không độc lập tạo thành từ có nghĩa. Còn lại là các từ vay mượn có nguồn gốc Ấn-Âu như vay mượn từ tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga…

Từ đầu thế kỷ 16, tiếng Việt đã có sự tiếp xúc với các ngôn ngữ Ấn-Âu. Ban đầu chữ viết tiếng Việt được La tinh hóa nhằm mục đích thuận tiện cho các giáo sĩ phương tây truyền giáo, từ đó tiếng Việt bắt đầu có cơ hôi tiếp xúc với các thứ tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha, …Đầu thế kỷ 19, tiếng Việt bước vào thời kỳ cận đại. Giữa thế kỷ 19, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam và bắt đầu tiến hành chế độ thuộc địa thực dân. Từ đây Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, tiếng Pháp cũng vì thế mà chiếm vị trí cao trong xã hội Việt Nam. Tiếng Pháp không chỉ được sử dụng trong các công văn, văn kiện, giấy tờ của nhà nước mà còn được dùng là ngôn ngữ để giảng dạy. Vì vậy tiếng Pháp không ngừng ảnh hưởng đến tiếng Việt và cho đến nay số lượng từ mượn tiếng Pháp trong tiếng Việt chỉ xếp sau từ Hán Việt.

Tuy nhiên sự tiếp xúc của tiếng Việt với các ngôn ngữ Ấn-Âu diễn ra muộn hơn nhiều so với tiếng Hán và một số ngôn ngữ châu Á khác. Lúc này tiếng Việt tiếp nhận một cách có hệ thống những từ ngữ tiếng Hán cần thiết để bổ sung cho vốn từ vựng của mình, do đó các từ ngữ Ấn -Âu chỉ được tiếp nhận một cách lẻ tẻ và thường tập trung vào các lĩnh vực khoa học, kĩ thuật.

Thời kỳ đầu, tiếng Việt thường không tiếp nhận các từ ngữ Ấn-Âu một cách trực tiếp mà gián tiếp thông qua tiếng Hán. Do đó, các âm Ấn-Âu đều có dáng dấp của âm Hán Việt mà hầu hết các từ mượn âm đọc Hán Việt này cũng là từ mượn tiếng Ấn-Âu. Ví dụ: câu lạc bộ; Nã Phá Luân; Ba Lê; Anh Cát Lợi; Ba Lan,…

Về sau, cách tiếp nhận này đã được thay thế bằng cách tiếp nhận trực tiếp hoặc thông qua tiếng Pháp. Thời gian gần đây xu hướng tiếp nhận trực tiếp không qua

tiếng Pháp ngày càng trở nên phổ biến. Ví dụ: ma két ting (tiếng Anh: marketing); cát xê (tiếng Anh: cash); sô (tiếng Anh: show), Vác sa va…

Ngoài việc tiếp nhận hình thức và ý nghĩa của các từ ngữ Ấn-Âu, tiếng Việt còn mô phỏng cấu trúc của một số từ ngữ Ấn-Âu khiến cho trong tiếng Việt có những từ ngữ và cách nói có cấu trúc nghĩa giống như các tiếng Ấn-Âu. Ví dụ: nouveledecanard – tin vịt, arm6jusqu’aux dents – vũ trang đến tận chân răng, deA jusqu’aZ – từ A đến Z, guereroide – chiến tranh lạnh…

Năm 1945 Cách mạng tháng Tám thành công đã gây ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với xã hội Việt Nam. Có một lượng lớn tiếng Nga xuất hiện trong hệ thống từ vựng tiếng Việt. Sau Cách mạng tháng Tám, Việt Nam không ngừng phát triển quan hệ ngoại giao với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, đây chính là lí do khiến cho lượng từ mượn tiếng Nga ngày càng tăng trong tiếng Việt.

Năm 1975 miền Nam thống nhất; năm 1986 Việt Nam tiến hành chính sách Đổi mới mở cửa, cải cách mở cửa kinh tế, xã hội, tăng cường giao lưu đối ngoại với các nước trên thế giới, các quan niệm mới và lối nói mới cũng dần xuất hiện trong tiếng Việt. Có khi những quan niệm, lối nói này không hề mới nhưng nhằm cho việc giao lưu trở nên thuận tiện hơn, chúng đã được thay thế bằng tiếng Anh, những từ mượn này xuất hiện trong từ vựng tiếng Việt với những vai trò không giống nhau, không những thế phạm vi sử dụng và sắc thái của từ vay mượn và từ thuần Việt cùng ý nghĩa với nó cũng khác nhau. Việc giao lưu đối ngoại ngày càng được đẩy mạnh, cùng với đó là tiên gọi của các tổ chức quốc tế trên các phương tiện thông tin đại chúng ở Việt Nam ngày càng được sử dụng rộng rãi, tuy chỉ là những từ ngữ đặc thù nhưng tính xã hội của chúng là tương đối cao nên nhu cầu sử dụng cũng vì thế mà trở nên rộng rãi.

2.2.3.2. Tính chất, diễn biến

Do đặc điểm loại hình của các từ vay mượn tiếng Ấn-Âu hoàn toàn khác với tiếng Việt nên sự tiếp nhận tiếng Ấn-Âu cũng không đơn giản như tiếp nhận tiếng Hán. Ngoài những từ được Việt hóa hoàn toàn ra, đại đa số các từ vay mượn Ấn- Âu vẫn mang đặc điểm rõ nét của tiếng vay mượn. Trước tiên, về mặt từ loại, các

từ vay mượn này chủ yếu đều là danh từ, hơn nữa một bộ phận không nhỏ là danh từ đặc biệt, gần như là không có các từ có chức năng gần giống với động từ, tính từ, giới từ, liên từ, … Về mặt hình thức của từ cũng thể hiện rõ nét sự khác nhau giữa từ vay mượn tiếng Ấn-Âu và từ thuần Việt.

Tiếng Việt vay mượn từ ngữ Ấn-Âu trước hết là để bổ sung những từ ngữ còn thiếu mà chủ yếu là những từ ngữ thuộc các lĩnh vực khoa học kĩ thuật. Tuy nhiên trong một số trường hợp, các từ ngữ Ấn-Âu được mượn vào tiếng Việt cò nhằm mục đích bổ sung một lớp từ có nghĩa chính xác hơn từ thuần Việt hoặc Hán Việt (ví dụ: xúp lơ, mù tạt,…), nhất là trong lĩnh vực thuật ngữ. Trong một số trường hợp đặc biệt, nguyên nhân vay mượn từ ngữ Ấn-Âu vào tiếng Việt chỉ là ý thích mang tính thời thượng (ví dụ: nhạc dance, cát xê,…)

Xem thêm: 3 Bài văn mẫu Cảm nhận về hình tượng người lái đò qua bài tùy bút

Tuy đều là từ ngữ gốc Ấn-Âu nhưng giữa các từ ngữ này có sự khác biệt về mức độ Việt hóa. Nhìn chung, có thể phân biệt những lớp từ ngữ Ấn-Âu sau đây:

a) Từ được Việt hóa cao độ:

Đó là những từ ngữ Ấn-Âu mà xét về hình thức và cách thức hoạt động không khác gì một từ thuần Việt. Nói chung, đây thường là những từ ngữ thông dụng, mức độ Việt hóa phải đủ cao để người Việt có thể sử dụng giống như những từ của tiếng Việt. Có thể nêu ra đây một vài cách Việt hóa từ ngữ Ấn-Âu như sau:

• Thêm thanh điệu cho các âm tiết: Ví dụ: cà phê, vét tông, cà rốt,…

• Bỏ bớt phụ âm trong các nhóm phụ âm: Ví dụ: phanh (frein), gam (gamme), kem (crème), van (valse),…

• Thay đổi một số âm cho phù hợp với hệ thống ngữ âm tiếng Việt: Ví dụ: bốc (box), ba tê (pate), búp bê (poupée), pê đan (pedal),…

• Rút gọn từ: Ví dụ: xăng (essence), lốp (envelope), săm (chamber à air),…

b) Từ chỉ được Việt hóa một phần:

Thường thì đây là những từ ngữ khoa học kĩ thuật thông dụng. Xét trên chữ viết, những từ ngữ này thường được viết các âm tiết liền nhau hoặc giữa các âm tiết có

dấu gạch nối. Ví dụ: xêmina (xê-mi-na), côngtơ (công-tơ), ampe (am-pe), đôping (đô-ping), tuốcbin (tuốc-bin), complê (com-plê), phécmơtuya (phéc-mơ-tuya),…

c) Những từ không được Việt hóa hoặc chỉ được Việt hóa rất ít:

Đây thường là những thuật ngữ khoa học kĩ thuật cần phải giữ được tính chính xác và tính quốc tế, đồng thời cũng là những từ có phạm vi sử dụng hẹp. Ví dụ: electron, miliampe, microphone, automat,…

Đương nhiên, trong những trường hợp cần thiết, người ta còn phải chuyển tự các từ vay mượn của các ngôn ngữ Ấn-Âu. Ví dụ: díc dắc (zigzag), xêmina (seminar) …

Tiểu kết

Trong chương 2, luận văn đã tập trung vào khai thác từ vay mượn trong tiếng Hán và tiếng Việt xét về mặt nguồn gốc, đặc điểm. Theo đó, các từ vay mượn tiếng Hán và tiếng Việt đại đa số đều có chung nguồn gốc nhưng tình hình ở mỗi thứ tiếng lại có những đặc thù riêng. Chẳng hạn, sự vay mượn diễn ra vào những thời ký khác nhau, mức độ vay mượn nhiều ít cũng khác nhau. Nguồn vay mượn cũng không tương đồng tuyệt đối. Điểm đặc biệt nhất là có tình hình tái vay mượn các từ ngoại lai trong tiếng Việt thông qua tiếng Hán nhưng khi vay mượn tiếng Việt với tư cách là ngôn ngữ đi mượn lại có những tác động tích cực trở lại đối với ngôn ngữ cho vay. Đây cũng chính là cơ sở để luận văn tiếp tục triển khai chương thứ ba kế tiếp.

Xem thêm: Hắt xì hơi 1 cái, 2 cái, liên tục là điềm báo gì ? Hắt xì hơi theo giờ có

CHƯƠNG 3: SO SÁNH TỪ VAY MƯỢN ẤN – ÂU TRONG HAI NGÔN NGỮ HÁN – VIỆT

Đặt vấn đề

Đầu thế kỷ trước, trong từ vựng tiếng Hán liên tục xuất hiện với số lượng lớn từ phiên âm từ ngôn ngữ ngữ Ấn – Âu, sau đó lần lượt bị thay thế bởi các từ mượn hình hoặc các từ Hán tạo mới. Sau nửa đầu thập niên 50, từ vựng tiếng Hán xuất hiện rất nhiều từ phiên âm từ tiếng Nga, sau đó cũng lần lượt bị các từ tạo mới trong tiếng Hán thay thế. Nhưng nhiều từ phiên âm có sức sống mãnh liệt, sau khi các từ tạo mới trong tiếng Hán xuất hiện vẫn chưa biến mất ngay, hình thành thế song tồn hai phương thức cấu tạo từ cũ và mới. Các đặc điểm chữ viết tiếng Hán (văn tự tượng hình) cũng là một nhân tố cần tính đến khi xem xét tình hình vay mượn từ trong Hán ngữ. Từ phiên âm nước ngoài sau khi du nhập vào tiếng Hán luôn luôn có nhiều cách viết. Lựa chọn hình thức nào làm hình thức tiêu chuẩn thường căn cứ trên 3 phương diện: tính chuẩn xác về âm đọc; tính phổ biến trong sử dụng; tính giản tiện khi viết. Tính chuẩn xác về âm đọc tức lựa chọn hình thức âm dịch có đặc trưng ngữ âm gần giống từ ngữ của ngôn ngữ gốc nhất. Tính phổ biến trong sử dụng tức chọn lựa trong các hình thức viết của từ phiên âm, phương pháp viết phù hợp với thói quen sử dụng của quảng đại quần chúng. Tính giản tiện khi viết tức lựa chọn cho từ phiên âm những hình thức viết thuận tiện, thường đa phần là các chữ thường dùng có nét bút đơn giản, không dùng chữ lạ. Đương nhiên, trong thực tế vận dụng, để ba phương diện này cùng phát huy tác dụng chúng thường được xem xét, cân nhắc đồng thời.

Hồ Hành Chi trong lời nói đầu cuốn Từ điển từ ngoại lai đã nêu rõ các phương thức du nhập “từ ngoại lai”, đại khái có thể phân thành 5 loại: “toàn bộ phiên âm, toàn bộ dịch nghĩa, sao chép hoàn toàn, nửa âm nửa nghĩa, âm nghĩa kiêm toàn”, trong đó loại “toàn bộ dịch nghĩa” tức là từ dịch ý.

Trong nghiên cứu về ngôn ngữ từ trước tới nay, vị trí của từ ngoại lai vẫn là vấn đề gây tranh luận và chưa ngã ngũ trong giới học giả. Hiện nay vẫn có không ít nhà nghiên cứu tiếp tục viết bài thảo luận về vấn đề này, như Hạ Hựu Ninh với Nhìn lại

từ ngoại lai (Học báo Đại học sư phạm Quý Châu, kỳ 3 năm 2001), Hạ Văn Chiếu với Thảo luận vấn đề quy thuộc phạm vi từ ngoại lai dịch ý trong ngôn ngữ Hán (Học báo Học viện sư phạm An Khánh, kỳ 3 tháng 6 năm 2000), và trong các bài viết có liên quan đến từ ngoại lai, việc tiến hành khảo luận lại phạm vi từ ngoại lai diễn ra ngày càng nhiều.

3.1. Phương thức vay mượn từ trong ngôn ngữ Hán – Việt3.1.1. Phương thức vay mượn trong tiếng Hán 3.1.1. Phương thức vay mượn trong tiếng Hán

Từ ngoại lai khi đi vào tiếng Hán phải trải qua một thời gian rất dài mới được tiếp thu và thừa nhận. Dựa vào phương thức du nhập, từ ngoại lai tiếng Hán thường được phân thành các loại như sau:

3.1.1.1. Từ ngoại lai du nhập theo phương thức phiên âm

Phiên âm trực tiếp dựa theo phát âm của từ trong ngôn ngữ gốc để chuyển dịch sang tiếng Hán. Đây là phương thức áp dụng cho trường hợp phiên âm tên người, tên đất của các quốc gia không dùng chữ Hán theo truyền thống (các danh từ riêng chỉ tên nước, tên đất, tên người; tên đơn vị, tên thuốc, tên hóa học và một số lượng khẩu ngữ thường ngày, như 如 伦敦 (London), 苏 打 (soda), 巴士 (bus), 派 对

(party), 高 尔 夫 ( 克 隆 (clone)…).

Khi một ngôn ngữ nào đó có sự thiếu hụt về từ vựng thì ngôn ngữ đó sẽ tiếp thu một số lượng lớn từ phiên âm, lâu dần trong quá trình hội nhập vào ngôn ngữ mới các yếu tố vay mượn (từ ngoại lai) sẽ chuyển biến theo hướng có hình thức dịch ý hoặc dịch kiêm âm – ý. Các từ ngoại lai ngày sẽ được ngôn ngữ đi vay dễ dàng chấp nhận, đây là một quy luật dung nạp từ ngoại lai trong tiếng Hán. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng từ phiên âm trong Hán ngữ có hiện tượng “ngược dòng” tức là quay lại với hình thức ban đầu của từ ngoại lai. Chẳng hạn, từ “microphone” trong tiếng Anh, thời kỳ đầu tiên được phiên âm thành “麦克风” mai-ke-feng, sau này được thay thế bằng từ dịch ý “扬声器” yang-sheng-qi (máy phóng thanh). Gần đây, theo trào lưu giải trí, từ “麦克风” mai-ke-feng được sử dụng trở lại, xuất hiện liên tục trên các phương tiện đại chúng và khẩu ngữ hàng ngày. Ngoài trường hợp “麦克风” mai-ke-feng có thể kể thêm: 维生素→维他命 (vitamin),晚会→派队

(festival),公共汽 车→巴士 (bus),动画→卡 通 (cartoon), 通 行证→派司

(passport)…

Từ ngoại lai phiên âm khi đi vào tiếng Hán có tình trạng ngữ tố hóa âm tiết, biểu hiện: thứ nhất, trong nhiều trường hợp từ ngoại lai phiên âm biểu thị tên nước, tên đất, tên người và khái niệm, âm tiết đầu của chúng thường được sử dụng để biểu đạt thay cho ý nghĩa hoàn chỉnh của cả từ, ví dụ như 菲总统 – Phi tổng thống thay cho 菲律宾总统 – (tổng thống Phi-lip-pin), 巴以冲突 – xung đột Ba – I thay cho cụm 巴勒斯坦, 以色列冲突) – (xung đột Pa-les-tin và I rắc). Bộ phận âm tiết được ngữ tố hóa này không phải là các yếu tố có năng lực phái sinh cao, chúng thường không đủ năng lực tạo thành từ mới. Thứ hai, những từ phiên âm quen thuộc với mọi người, sau khi giản hóa âm tiết trở thành ngữ tố, âm tiết được ngữ tố hóa biểu đạt ý nghĩa hoàn chỉnh của cả từ và có khả năng tham gia vào cấu tạo từ mới, ví đụ như chữ “ ” – 巴 ba trong “巴士” ba-shi (bus), dùng cấu tạo nên các từ 大巴, 中巴,

Xem thêm: Tìm thông tin liên quan về một số loại chế phẩm sinh học từ vi sinh vật

小巴 (bus lớn, bus vừa, bus nhỏ)…; chữ “ ” 咖 ka trong “咖啡” ka-fei (cà phê) dùng cấu tạo nên các từ “热咖” re-ka (cà phê nóng), “冷咖” leng-ka (cà phê đá), “苦咖” ku-ka (cà phê đen)… Có từ trực tiếp trở thành ngữ tố, như các từ theo Phật giáo du nhập vào tiếng Hán “ ” 魔 mo (ma), “ ” 塔 ta (tháp) và thu nhập những năm gần đây “秀” xiu (tú), “派” pai (phái). Về cơ bản có thể phân chia bộ phận này thành hai loại:

3.1.1.1.1. Phiên toàn âm

Đây là việc dùng chữ Hán có cách phát âm gần giống để phỏng theo âm ngôn ngữ ngoại lai, phương thức này chấp nhận việc loại bỏ nghĩa gốc của từ Hán dùng phiên âm, chỉ bảo lưu ngữ âm và hình thức viết. Loại từ ngoại lai này đơn giản sử dụng các từ Hán có âm đọc tương đồng ngữ âm với từ ngoại lai, chữ Hán chỉ biểu thị âm tố, hoàn toàn không biểu thị bất cứ ý nghĩa nào. Ví dụ:

Bungee 蹦极beng-ji (chỉ một trò chơi vận động nhảy lăng không từ cao xuống) Eureka 尤里卡 you-li-ka (chỉ kế hoạch hợp tác quốc phòng Tây Âu).

Gene 基因 qi-yin (đơn vị tác động đến tính trạng phát dục, đột biến và ngoại hình của sinh vật, chủ yếu tồn tại trong các nhiễm sắc thể tế bào nội hạch).

Massage 马杀鸡 ma-sha-ke (按摩mát-xa)

Viagra 伟哥 wei-ge (một loại dược phẩm tráng dương)

T-shirt T 恤 áo phông chữ T

Sofa 沙发 ghế dài phòng khách

Hormone 荷尔蒙 chất hooc-môn

Cool 酷 tuyệt, đẹp

Disco (Discotheque) 迪斯科 điệu disco

OPEC (Organization of Petroleum Expotring Countries) 欧佩克 Tổ chức dầu mỏ thế giới.

TOEFL (The Test of English as a Foreign Language) 托福 Kỳ thi trắc nghiệm năng lực tiếng Anh theo tiêu chuẩn giáo dục Mỹ.

Yuppies 雅皮士 chỉ người thanh niên có năng lực và chí tiến thủ trong lớp tại phương Tây.

Bikini 比基尼 trang phục bơi hai mảnh nữ Punk 朋克 loại nhạc nhảy sôi động đơn giản khởi nguồn từ thập niên 60.

Bản quyền nội dung thuộc Nhất Việt Edu

Bài viết liên quan

Kỷ lục giữ sạch lưới cho Argentina của Emiliano Martinez
[Ngữ văn 8] Nói giảm nói tránh là gì? Khi nào nên nói giảm nói tránh
[Ngữ văn 8] Nói giảm nói tránh là gì? Khi nào nên nói giảm nói tránh
Cris Phan là ai? Tiểu sử, sự nghiệp, tình cảm của Cris Devil Gamer
Cris Phan là ai? Tiểu sử, sự nghiệp, tình cảm của Cris Devil Gamer
Đề thi GDCD 7 học kì 1 Kết nối tri thức năm học 2022 – 2023
Đề thi GDCD 7 học kì 1 Kết nối tri thức năm học 2022 – 2023
Vùng biển đông tiếp giáp với bao nhiêu quốc gia? – Luật ACC
Vùng biển đông tiếp giáp với bao nhiêu quốc gia? – Luật ACC
MTR là gì trên TikTok? Định nghĩa chính xác về MTR – Macstore
MTR là gì trên TikTok? Định nghĩa chính xác về MTR – Macstore
Ở đây đã có anh chị nào đọc cuốn sách “Không gục ngã” của nhà
Ở đây đã có anh chị nào đọc cuốn sách “Không gục ngã” của nhà
Thần thoại Nữ Oa Thị – Lịch sử Trung Quốc | Biên Niên Sử
Thần thoại Nữ Oa Thị – Lịch sử Trung Quốc | Biên Niên Sử